Yapay zekânın (YZ) yardımıyla depremleri tahmin etmeye yönelik yeni bir girişim, teknolojinin depremlerin yıkıcı etkilerini sınırlamak için kullanılabileceği yönündeki umutları artırdı. ABD’de geliştirilen algoritma yüzde 70’lik isabet oranıyla dikkat çekti. Peki yapay zekâyla deprem önceden tahmin edilebilir mi? Ülkemizde böyle bir şeyden söz etmek mümkün mü? Deprem uzmanları ile mercek altına aldık.
ABD’de Texas Üniversitesi’ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen YZ algoritması, Çin’de yapılan yedi aylık bir deneme sırasında depremlerin yüzde 70’ini meydana gelmeden bir hafta önce doğru bir şekilde öngörmeyi başardı.
Amerika Sismoloji Derneği dergisinde yayımlanan çalışmaya göre üzerinde çalışılan YZ yazılımı, meydana gelen 15 depremden 14’ünü neredeyse doğru büyüklükte öngördü. Dahası yazılım, depremlerin merkez üslerini de 321 kilometrelik bir alan içinde doğru tahmin etti.
Aynı yaklaşımın başka yerlerde de işe yarayıp yaramayacağı henüz bilinmiyor ancak bu girişim YZ destekli deprem tahmini araştırmalarında bir kilometre taşı niteliğinde görülüyor.
Texas Üniversitesi’ndeki jeoloji bürosunda görev yapan ve araştırma ekibinin üyesi olan Sergey Fomel, “Depremleri tahmin etmek için önemli bir adım attık. Henüz dünyanın herhangi bir yeri için tahminlerde bulunmaya yakın değiliz. Ancak başardıklarımız bize imkânsız olduğunu düşündüğümüz problemin prensipte çözülebilir olduğunu gösteriyor” dedi.
Büronun sismik ağı olan Texas Sismolojik Ağ Programı’na liderlik eden kıdemli araştırma bilimcisi Alexandros Savvaidis ise “Bu milisaniyelik bir mesele ve kontrol edebileceğiniz tek şey ne kadar hazırlıklı olduğunuz. Yüzde 70 çok büyük bir oran. Hem ekonomik hem de insani kayıpların en aza indirilmesine yardımcı olabilir. Ayrıca dünya çapında depreme hazırlık durumunu önemli ölçüde iyileştirebilir” ifadelerini kullandı.
Araştırmacılar California, İtalya, Japonya, Yunanistan, Türkiye ve Texas gibi güçlü sismik izleme ağlarına sahip yerlerde YZ’nin başarı oranını artırabileceğinden ve tahminlerini birkaç 10 kilometreye kadar daraltabileceğinden emin… Ekibin sonraki adımlarından biri, YZ’yi çok sayıda küçük ve orta büyüklükte depremler yaşanan Texas’ta test etmek olacak.
Erzincan’dan örnek vererek konuyu değerlendiren Prof. Dr. Pampal, “Biz bu şehrimizin geçmişten günümüze depremselliğini çok iyi biliyoruz. Haliyle depremin tekrarlanma sıklığı hakkında da bir fikrimiz var. Çünkü Erzincan’da son 1000 yılda 20 yıkıcı deprem meydana geldi. Bunu da ‘Şehirdeki fayda 50 yılda bir kırılma meydana geliyor’ şeklinde yorumlayabiliriz. Yani o 50 yıllık periyodun sonuna yaklaştığımızda Erzincan’da bir deprem olma ihtimali yükseliyor. Son depremin 13 Mart 1992’de olduğunu düşünürsek zaman daralmış gibi duruyor. Tabii deprem olmazsa da şaşırmayız. Dahası bu periyot 60-70 yılı da bulabilir. YZ de bu tip öngörülerden öteye geçecek gibi durmuyor. Ama deprem uzmanlarına destek olacağı kesin” ifadelerini kullandı.
“Depremle ilgili parametreler ne kadar çok ve çeşitli olursa tahminler de o derece isabetli olur” diyen Konya Teknik Üniversitesi Jeoloji Bölümü Başkanı ve Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şubesi Başkanı Prof. Dr. Fetullah Arık da, “YZ’nin yapmış olduğu şey mevcut durumu analiz edip ona göre bir sonuca gitmek. Deprem üreten fayın karakteristiği, geçmişteki hareketleri ve ortaya çıkan ivmenin büyüklüğü gibi parametreler ne kadar çok sayıda ölçülmüşse YZ’nin de doğru tahmin olasılığı o kadar artar. Fakat bu yüzde 100 doğru da olmayabilir. Çünkü yerdeki hareketlerin pek çoğu matematiksel olarak ifade edilemiyor. Eğer bu durum matematiksel olarak ifade edilebilseydi zaten şimdiye kadar depremin ne zaman olacağını çok kolayca açıklayabilirdik” dedi.
“Kahramanmaraş depremlerinden önce birkaç deprem uzmanı, oradaki faya dikkat çekerek ‘Deprem olabilir’ tahmininde bulunmuştu” diyen Prof. Dr. Arık, “Bunlar aslında yer bilimciler tarafından aşığı yukarı biliniyor ve tahmin ediliyor. Tıpkı YZ gibi insan zekâsının ürettiği tahminler. Bir deprem üretecek fayla ilgili verilerimiz ne kadar detaylı olursa o kadar doğruya yakın bir tahminde bulunabiliriz. Fakat oluş zamanı ile ilgili kesin bir tahminde bulunmak halen YZ de dahil olmak üzere mümkün değil. Ama deprem olduktan sonraki büyük depremi bilmek için çok faydalı bilgiler sunabilir” dedi.
Kaynak haber için BURAYA tıklayınız.
Güncel Haberler İçin BURAYA tıklayınız.